و فيه - مضافا إلى ما أورد على الأوّل أخيرا « 1 » - أنّه « 2 » عليه يتبادل ما « 3 » هو المعتبر فى المسمّى ، فكان شىء واحد داخلا فيه « 4 » تارة و خارجا عنه أخرى ، بل مردّدا بين أن يكون هو الخارج « 5 » أو غيره عند اجتماع تمام الأجزاء ، و هو كما ترى ، سيّما إذا لوحظ هذا مع ما عليه العبادات من الاختلاف الفاحش بحسب الحالات . 2 وجه دوم : وجه دوم ( در تصوير جامع بنا بر قول أعمّى ) با مقدارى تفاوت ، مانند وجه اول است ، به اين بيان كه : قدر جامع بين افراد صحيح و فاسد در عبادات عبارت باشد از « معظم الأجزاء » ، يعنى عمده و جلّ اجزاء آن عبادت نه كلّ آن ، به‌طورى كه عرفا برآن مقدار از اجزاء ، اسم آن عبادت صدق كند . بنابراين قدر جامع در اين وجه ، هم شامل اركان مىشود و هم شامل غير اركان ، به خلاف قدر جامع در وجه اوّل كه فقط شامل اركان بود . به عبارت ديگر : در اين وجه ، اسم الفاظ عبادات ، عرفا دائر مدار معظم اجزاء است كه اگر عرفا اين اسم صدق كند ، نشان از صدق مسمّى و موضوع له ( قدر جامع ) دارد و اگر صدق نكند ، نشان از عدم صدق مسمّى دارد ، مانند نماز كه نام عملى است كه داراى عمدهء اجزاء باشد ، چه ركن و چه غير آن ، و چه صحيح و چه فاسد . مصنّف به اين وجه سه اشكال مىكند : اشكال اول : مجازيت ( و فيه مضافا . . . ) اين اشكال در واقع ، همان اشكال دوم بر وجه اول است ، به اين بيان كه : اگر لفظ « صلاة » ( به عنوان مثال ) براى « معظم الأجزاء » وضع شده باشد ، لازم مىآيد كه اطلاق آن بر عملى كه داراى تمام اجزاء و شرايط هست ، اطلاق مجازى باشد به علاقهء كلّ و جزء ، درحالىكه اين اطلاق و استعمال ( يعنى استعمال لفظ « صلاة » در تمام اجزاى آن ) حتّى به نظر اعمّى هم ،

--> ( 1 ) . يعنى اشكال دوم بر وجه اوّل ( مجازيت ) . ( 2 ) . ضمير شأن . ( 3 ) . أى : معظم الأجزاء . ( 4 ) . فى المسمّى . ( 5 ) . أى : الخارج عن المسمّى .